Hanna Włostowska

nauczyciel języka angielskiego

Zespół Szkół Sportowych Nr 1

Białystok

 

 

TESTY - OBIEKTYWNY SPOSÓB OCENY

 

 

    Od blisko stu lat z wielką starannością bada się techniczną stronę konstruowania testów, wystawiania stopni i oceniania uzyskiwanych w toku kontroli informacji (B. Niemierko, 1999). Za testowanie w obrębie systemów oświatowych odpowiadają specjaliści, za kontrolę, ocenianie i wystawianie stopni z danego przedmiotu odpowiada nauczyciel. Podstawowym elementem w ocenianiu uczniów są sprawdziany, w tym testy, które nauczyciel opracowuje i których używa. Konstruowanie dobrych sprawdzianów wymaga zarówno umiejętności, jak i pełnego zaangażowania.

 

ZASADY OGÓLNE

    Każdy nauczyciel, kiedy projektuje system kontroli i tworzy własne testy powinien kierować się kilkoma zasadami. Przede wszystkim sprawdzian ma dotyczyć celów uczenia się oznajmionych wcześniej uczniom a także zgadzać się z celami dydaktycznymi przyjętymi przez nauczyciela. Dobry sprawdzian powinien obejmować rozmaite cele uczenia się - od zapamiętania faktów, przez rozumienie, analizę i twórcze zastosowanie zasad. Mówi się, że sprawdzian jest rzetelny jeśli człowiek, rozwiązując go częściej niż raz, za każdym razem osiąga ten sam wynik. Że sprawdzian jest trafny, wiemy, jeśli rzeczywiście mierzy to, co zakładano. Testy nauczycielskie, które napisane są jasno i nie wymagają od ucznia zgadywania, o co chodzi, są zwykle rzetelniejsze od sprawdzianów mętnie sformuowanych i zachęcających do zgadywania odpowiedzi. Z większym prawdopodobieństwem można sądzić, że sprawdzian jest trafny, jeżeli został dobrze zaplanowany i objął cały zakres celów i tematów. Trafność sprawdzianów wzrośnie, jeżeli nauczymy uczniów niezbędnych umiejętności technicznych wypełniania testu, w niektórych bowiem przypadkach mimo posiadanych wiadomości, o które pytamy, można nie radzić sobie z formą zadań lub nie zorientować się, na czym polega pytanie. Jednakże należy pamiętać, że jeden tylko sprawdzian nie dotyczy pełnego obrazu, co uczeń wie i co potrafi. Trzeba zatem ostrożnie interpretować wyniki sprawdzianu i sięgnąć po inne sposoby zbierania informacji, nim wyda się ostateczny werdykt o pracy ucznia.

 

PLANOWANIE TESTÓW

Niemal na każdej lekcji nauczyciel próbuje nauczyć uczniów wielu różnych rzeczy. Nie sposób włączyć do jednego sprawdzianu pytania o każdą wiadomość, sprawdzającego każdą umiejętność. Trzeba zdecydować, co ma się znaleźć w sprawdzianie, a co nie. Plan testu ułatwia podjęcie decyzji, ile miejsca w sprawdzianie przeznaczyć na określone tematy i na dane procesy poznawcze ucznia.

 

KONSTRUOWANIE TESTÓW

Kiedy plan testu jest już gotowy, trzeba wybrać jego rodzaj i rodzaj zadań, które go wypełnią. Termin obiektywny znaczy tyle, że zadania testowe dają się oceniać względnie niezależnie. Stosowane są zadania w rodzaju prawda/fałsz, przyporządkowania, wielokrotnego wyboru, luk. 1. Testy prawda/fałsz pozwalają objąć większy zakres nauczanej treści, dają się łatwo sprawdzać i obiektywnie oceniać. Jedną z wad tego testu jest możliwość zgadywania odpowiedzi. 2. Zadania na przyporządkowanie stosowane są wtedy, kiedy nauczyciel chce sprawdzić zapamiętanie względnie dużej liczby wiadomości faktograficznych. Uczeń otrzymuje dwie listy z poleceniem, żeby z pierwszej wybrał pozycję, która najlepiej odpowiada wybranej pozycji z drugiej listy. Podobnie jak w przypadku zadań prawda/fałsz występuje tu element zgadywania. 3. Trzecim popularnym rodzajem zadań testowych są zadania luk, łatwe do opracowania i skutecznie mierzące zapamiętanie wiadomości faktograficznych. Zgadywanie jest tu w zasadzie niemożliwe, ponieważ nie podsuwa się uczniowi do wyboru odpowiedzi prawidłowej. Cała rzecz w tym, żeby zadania luk nie były wieloznaczne i żeby tylko jedna odpowiedź była poprawna. 4. Zadania wyboru wielokrotnego najlepiej sprawdzają się w praktyce, i jeśli są starannie opracowane, minimalizują zgadywanie. Odpowiednio konstruowane, sprawdzają procesy poznawcze i umiejętności analityczne.

 

DLACZEGO TESTY?

Większość nauczycieli zgadza się, że zadania testowe są obiektywne, bo dają się oceniać względnie niezależnie od wszelkiego rodzaju uprzedzeń, idiosynkrazji czy upodobań nauczyciela. Dają się też łatwo sprawdzać i pozwalają objąć większy zakres nauczanej treści.

 

WNIOSKI

Konstruując test, oceniając pracę uczniów i wystawiając stopnie, nauczyciel może korzystać z wielu wskazówek. Główne zasady jednak konstruowania sprawdzianów mówią o tym, aby uczynić sprawdzian rzetelnym i trafnym, ostrożnie interpretować wyniki, dobierać właściwe rodzaje zadań. Skuteczny nauczyciel zawsze upewnia się, że istnieje zgodność między treścią nauczania a zadaniami sprawdzianu, sprawdza często wszystkie kategorie wyników, jest sprawiedliwy i bezstronny, wyraźnie objaśnia na czym polega sprawdzian, i czym kieruje się wystawiając oceny.

 

BIBLIOGRAFIA

1. Richard I. Arends (1994). Uczymy się nauczać. Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa.

2. Bloom B. S., Hastings T.J., and Madaus G.F. (1971). Handbook on formative and summative evaluation of students' learning. New York: Mc Graw-Hill.

3. Gronlund N.E. (1982). Constructing achievement tests. Englewood Cliffs N.J..Prientice-Hall.

4. Bolesław Niemierko (1999). Pomiar wyników kształcenia. Wydawnictwo Szkole i Pedagogiczne, Warszawa.